కాళోజీ కవితలో తెలంగాణ భాష

ప్రాచీన కవుల నుండి ఆధునికానంతర కవుల దాకా వెలువరించిన సాహిత్యంలో తెలంగాణ భాష కమ్మదనం, అమ్మదనం సాక్షాత్కరిస్తున్నాయి. కాళోజీ కవిత్వమూ అంతే! కృష్ణానది ప్రవహించే బీజాపూర్ జిల్లాలో పుట్టిన కాళోజీ కృష్ణానదిలాగే కర్ణాటక నుండి తెలంగాణకు ప్రవహించి పెరిగి పెద్దయ్యారు. ఈ మట్టివాసనను నరనరాన ఒంటబట్టించుకుని, కవిత్వంలో ఒలికించారు. చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన బీజాపూర్ (కర్ణాటకలోనివిజయపుర)లో జన్మిం చి, చారిత్రక విశిష్టత కలిగిన హనుమకొండ ప్రాంతంలో పెరిగి, విశిష్ట వ్యక్తిత్వాన్ని అణువణువూ సంతరించుకొని, తెలంగాణ చరిత్ర పుటల్లో […]

ప్రాచీన కవుల నుండి ఆధునికానంతర కవుల దాకా వెలువరించిన సాహిత్యంలో తెలంగాణ భాష కమ్మదనం, అమ్మదనం సాక్షాత్కరిస్తున్నాయి. కాళోజీ కవిత్వమూ అంతే! కృష్ణానది ప్రవహించే బీజాపూర్ జిల్లాలో పుట్టిన కాళోజీ కృష్ణానదిలాగే కర్ణాటక నుండి తెలంగాణకు ప్రవహించి పెరిగి పెద్దయ్యారు. ఈ మట్టివాసనను నరనరాన ఒంటబట్టించుకుని, కవిత్వంలో ఒలికించారు. చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన బీజాపూర్ (కర్ణాటకలోనివిజయపుర)లో జన్మిం చి, చారిత్రక విశిష్టత కలిగిన హనుమకొండ ప్రాంతంలో పెరిగి, విశిష్ట వ్యక్తిత్వాన్ని అణువణువూ సంతరించుకొని, తెలంగాణ చరిత్ర పుటల్లో ప్రధాన భాగమయ్యారు కాళోజీ. మూడు ప్రాంతాల్లో విస్తరించిన తెలుగు వారు వేర్వేరు యాసలతో తెలుగును మాట్లాడుతారు. అలాంటప్పుడు కేవలం ఒకే ప్రాంతం వారి యాసను ప్రామాణిక భాషగా అందరిపై రుద్దడాన్ని ఆయన ప్రశ్నించారు.
“రెండున్నర జిల్లాలదే / దండి భాష అంటు చాటి / తక్కినోళ్ల యాస /తొక్కి నక్కి పెట్టి వుంచి / రెండున్నర జిల్లాల / చదువుకున్న కుటుంబాల/ రెండు మూడు తెగలోళ్లదే / ‘ప్రామాణిక భాష’ అని శిష్టుల వ్యవహారికమని / అందరి తలపై రుద్దితే/ఎక్కడి న్యాయం అంట” అంటూ తెలంగాణ భాష తరఫున వకాల్తా పుచ్చుకుని, అన్యాయాన్ని నిగ్గదీశారు. ఏకవచన సంబోధన తెలంగాణ ప్రేమ భావనకు, అందరినీ హత్తుకుని దగ్గరకు తీసే నైజానికి నిదర్శనం. స్వపక్షంవాడినైనా, విపక్షంవాడినైనా ఏకవచనంతో సంబోధించడం తెలంగాణవాసులకు ఉన్న ప్రత్యేక స్వభావం. ఈ స్వభావం కాళోజీ కవిత్వంలో కనబడుతుంది. వరంగల్ కోటలో మారణాయుధాలతో దాడికి తెగబడ్డ రజాకార్లతో ముఖాముఖి ఘర్షణకు దిగడంతో మూడు నెలల పాటు నగర బహిష్కరణ శిక్షకు గురయ్యారు కాళోజీ. ఆ సందర్భంగా విచారణకు వెళ్ళిన ప్రధానమంత్రి మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ను ఉద్దేశించి
“ఎన్నాళ్ల నుండియో ఇదిగో ఇదిగోయనుచు / ఇన్నాళ్లకైనను వెళ్ళి వచ్చితివా?”
అని నిలదీశారు. ఈ కవితలో మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ను ఏకవచనంతో సంబోధించడం కనిపిస్తుంది. ఇది తెలంగాణ భాష నైజం. ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీని కూడా ఏకవచనంతోనే సంబోధించారు కాళోజీ. “ఒప్పందాలను నమ్మి / ఒప్పుకుంది చాలమ్మా / ఎవరి ప్రాంతమును వారిని / ఏలనియ్యి ఇందిరమ్మ”అని ఏకవచనంలో డిమాండ్ చేశారు. దేశం లో అత్యవసర పరిస్థితిని విధించినప్పుడు 1975 జూన్ లో రాష్ట్రపతిని సైతం ఏకవచనంతో సంబోధించారు.“పౌర జీవితమ్ము కాలి / కమురు కంపు కొడుతుంటే /ఎమర్జెన్సీ అత్తరుతో / ఏమాత్రం ఆపగలవు/రాష్ట్రపతీ ఏమంటవు” అని నేరుగా రాష్ట్రపతినే ప్రశ్నించడం కనిపిస్తుంది. అత్యవసర పరిస్థితి సందర్భంలో ‘జాతిని కాపాడుటకు” అనే కవితలో “పట్టెయ్యి కాళోజీని / మెడ కొట్టెయ్యి కాళోజీది/ నా గొడవ సాగకుండా చేసెయ్యి వెంగళ్రావ్‌” అని వెంగళరావుకు సవాలు విసిరారు. ముఖ్యమంత్రి చెన్నారెడ్డిని 1978లో “ఉద్రిక్తులను చేసి ప్రజల / నుగ్రవాదులంటావా / కాళోజీ అడుగుతాండు / ఏమంటవ్ మర్రి చెన్న?” అని ప్రశ్నించారు. అమితంగా ఇష్టపడేవారిని వారెంత పెద్దవారైనప్పటికీ ఏకవచనంతో పిలవడం తెలంగాణ ప్రాం తంలో కనబడుతుంది.కాళోజీకి గాంధీజీ అంటే చాలా అభిమానం, ప్రేమ.ఆ ఇష్టంతో రాసిన కవితల్లోనూ గాంధీజీని ఏకవచనంతో సంబోధించడం కనిపిస్తుంది.
“బ్రతికినన్నాళ్లు నిన్ను బాపు అని పిలిచితిమి / చచ్చిపోయిన నిన్ను జాతిపిత జేసితిమి / పెక్కుభంగుల నిన్ను చెక్కి నిలవేసితిమి/ వేడ్కతో ఇంటింట వ్రేలాడదీసితిమి” అని స్మ ృతి కవిత రాశారు కాళోజీ. ఈ కవితనిండా ఏకవచన సంబోధనలే.
కాళోజీ రాసిన మరో స్మృతి కవిత లోక్‌నాయక్ జయప్రకాశ్ నారాయణ్‌ను ఉద్దేశించింది.
“పుటక నీది / చావు నీది / బ్రతుకంతా దేశానిది” అని జయప్రకాశ్‌నారాయణ్ జీవన సార్థకతను ఏకవచనంలో వ్యక్తపర్చారు కాళోజీ. తన సహాధ్యాయి పి.వి.నరసింహారావు ప్రధానమంత్రి అయినా ఆయనను ఏకవచనంతో సంబోధించడం మానలేదు కాళోజీ. ప్రధానిగా ఆయన నివాసంలోని భద్రతా ఏర్పాట్లు చూసిన కాళోజీ “ఏమిరో వరంగల్‌లో ఉండి నేను, తెలంగాణలో,వరంగల్‌లో ప్రజలు కటకటపడుతున్నారు. వాళ్ల తరఫు న పోరాడుతున్న వాళ్లు కటకటాల వెనుక ఉన్నారనుకున్నాను. ఇంత దూరం వచ్చి నీకిదే చెప్దామనుకున్నాను. కానీ నువ్వే పెద్ద బందిఖానాలో ఉన్నట్లున్నావు కదా” అన్నారు. ఈ సంభాషణలో నాటి ప్రధానమంత్రిని ఏకవచనంలో మాత్రమే కాకుండా మరింత సాన్నిహిత్యంతో ‘ఏమిరో’ అనడం కూడా కనిపిస్తుంది. ఇది తెలంగాణ దోస్తానా.
తెలుగు ప్రజలు కొందరు తెలుగు పట్ల నిరాదరణ ప్రదర్శించడాన్ని తీవ్రంగా విమర్శించారు కాళోజీ. “ఏ భాషరా నీది ఏమి వేషమురా / ఈ భాష ఈ వేషమెవరికోసమురా/ ఆంగ్లమందున మాటలాడగలుగగనే / ఇంతగా కుల్కెదవు ఎందుకోసమురా?/అన్యభాషలు నేర్చి ఆంధ్రంబు రాదంచు/ సకిలించు ఆంధ్రుడా! చావవెందుకురా!!” అని తీవ్ర పదజాలంతో, ఘాటుగా విమర్శించిన తీరు తెలుగు పట్ల ఆయనకున్న మమకారానికి నిదర్శనం. తెలుగులో అర్థ విపరిణామం చెందిన పార్శీ పదం ‘తనఖా’. దీనికి అసలు అర్థం జీతం. నిజాం రాజు ల ఏలుబడిలో ఉన్న తెలంగాణలో ఈ పదాన్ని సరైన అర్థంలోనే ప్రయోగించడం జరిగింది. కానీ కోస్తాంధ్రుల వల్ల ఈ పదం అర్థమే మారిపోయింది. తాకట్టు అనే అర్థంలో ఈ పదాన్ని ప్రయోగించడాన్ని కాళోజీ తప్పు పట్టారు.మరి అసలు అర్థం మార్చేసి,తామనుకున్నదే సరైనదని భావించడాన్ని తెలంగాణవాదిగా ప్రశ్నించాడు.
“కోటిన్నర తెలుగోళ్లకు తనఖా అంటే జీతం / తనఖా అంటే ‘మార్టిగేజ’ని అర్థం చేసుకచావండని / ఈ తీరుగ లొంగదీస్తే అడిగేవాడే లేడా?” అంటూ భాషను సైతం తమకు అనుకూలంగా మార్చుకోవడాన్ని నిలదీశారు.
ఒక భాషలో ఇతర భాషల పదాలు కలిసిపోవడం సహ జం. అన్యదేశ్యాలు ఆయా ప్రాంతాల పరిస్థితుల వల్ల వచ్చి చేరుతుంటాయి. నిజాం పరిపాలన వల్ల తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఉర్దూ, పార్శీ పదాలు అనేకం భాషలోకి వచ్చి చేరాయి. బ్రిటిషువారి ప్రాబల్యం వల్ల కోస్తాంధ్ర ప్రాంతంలో ఆంగ్ల పదాలు వచ్చి చేరాయి. ‘ప్రామాణిక భాష’గా చెప్పే దాంట్లో ఆంగ్ల భాష నుండి వచ్చి చేరిన పదాలు ప్రామాణికమైనవిగా పేర్కొంటూ; తెలంగాణ భాషలోని ఉర్దూ, పార్శీ పదాల ప్రయోగాన్ని తప్పుపట్టే భాషావేత్తల ధోరణిని కాళోజీ ఖండించారు.
“ ‘రోడ్డం’టే రైటా? ‘సడక’ంటే తప్పా? / ‘టిఫిన’ంటే రైటా? ‘నాస్త’ంటే తప్పా? / ‘టీ’హాయిగా చప్పరిస్తూ ‘చా’ అంటే ‘చా’ ‘చా’ అని / మొగమేదో తాగినట్లు ఉలికి ఉలికి పడుటెందుకు?” అనే ప్రశ్న కాళోజీది.
‘బాంచెన్ దొరా కాల్మొక్త’ తెలంగాణలో రెండు దశాబ్దాల క్రితం వరకు తరచుగా వినిపించిన మాట.ఈ మాట ను తన కవిత్వంలో ఉపయోగించారు కాళోజీ.ఈ మాట అనే ప్రజలే నిజాం తొత్తులైన దొరల పని పడతారని
“దొరల దెబ్బల తినుచు గురువు సాపెన వినుచు / ‘బాంచెనయ్యా’యనుచు ప్రణమిల్లు ప్రాణాలు / ఇప్పుడిప్పుడె తెప్పరిల్లుతున్నాయి” అని హెచ్చరించారు. ‘గారవం చేయ డం’ తెలంగాణలో గారాబానికి మరో మాట. ఎంతో ప్రేమ, ఆప్యాయత, అనురాగం ఉన్న వ్యక్తుల మధ్య పల్లవించేది గారాబం. దీన్నే తెలంగాణలో గార్వం, గారవం అంటున్నాం. 1943లో వరంగల్లులో జరిగిన కవిసమ్మేళనానికి అధ్యక్షుడు రాయప్రోలు సుబ్బారావు. తెలంగాణ విద్యారంగానికి గుండె కాయలాంటి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు శాఖ అధిపతిగా ఉంటూ ఆ రోజుల్లో తీవ్ర స్థాయిలో జరుగుతున్న నిజాం వ్యతిరేకోద్యమంలో రాయప్రోలు సుబ్బారావు పాల్గొనలేదన్న విమర్శలు వెల్లువెత్తిన రోజులవి. ఈ సందర్భంగా రాయప్రోలును అధిక్షేపిస్తూ “చేరదీసి నిన్ను గారవము చేసినా / మావి గున్నల మాట మాట వరసకునైనా / ఎన్నడైనను తలచితే కోకిలా/ఎప్పుడైనను పాడితే కోకిలా” అని కవిత్వం చదివారు. ఎంతో గారాబంతో చేరదీసిన తెలంగాణ వారి సమస్యలనూ పట్టించుకొమ్మని రాయప్రోలు సుబ్బారావుకు ఆయన సమక్షంలోనే విజ్ఞప్తి చేసిన కవిత ఇది.
‘ఆపత్తి’ మరో తెలంగాణ పదం. ఆపద సమయాన్ని ఈ పదంతో సూచిస్తాం. తెలంగాణను ప్రగాఢంగా వాంఛిస్తూ రాసిన కవితలో కాళోజీ ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు.“తెలంగాణ వేరైతే/దేశానికి ఆపత్తా?” అని సూటిగా ప్రశ్నించారు. తెలంగాణ వేరైనంత మాత్రాన దేశానికి వచ్చే ప్రమాదమేమీ లేదని, తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేశారు. వరంగల్ కోట ఘర్షణ విషయంలో ప్రధాని మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ను ఉద్దేశించి రాసిన కవితలో “బాజార్లో బాలకుని బల్లెంబుతో బొడుచు / బద్మాషునేమైన పసిగట్టినావా? / కాలానుగుణ్యమౌ కాళోజీ ప్రశ్నలకు/కళ్లెర్రజేసి ఖామోష్ అంటా వా” అని నిలదీయడంలోనూ ‘బద్మాష్’,‘ఖామోష్’ మొదలైన పరభాషా పదాలు కనబడతాయి.
తన కవితా స్వరూపాన్ని గురించి తానే రాసుకున్న కవితలో “జీ”అనని “కలేజా”తో / కాళోజీ అనునది / నఖరాలు లేనట్టిది / అక్షరాల జీవనది”అనే కవితలోనూ పరభాషా పదాల విస్తృత ప్రయోగాలను గమనించవచ్చు. తెలంగాణ భాషను తన కవిత్వంలో వినియోగించి, తెలంగాణ భాషాసౌందర్యాన్ని ప్రపంచానికి చాటి చెప్పారు.
“వడ్ల వంగడాల కన్న / వాణి వంగడాలు శాన / తాత తాన నా తాన / నీ తాన, వాణి ఠికాన” అన్నారు. ఈ పాదాల్లో శాన, తాన, ఠికాన అనే తెలంగాణ పదాలను వాడడం వల్ల భాషాపరమైన సౌందర్యం ఉట్టిపడుతుంది.
క్రియా పదాల వినియోగంలోనూ కాళోజీ తనదైన ముద్ర వేశారు. “ఎగరకు ఇందిరమ్మ ఎగరకు! /హిట్లరెగిరిండు శాన / కాశిం రజ్వీ కూడా / ఎగిరిండు శాన” అనే పాదాల్లో ‘ఎగిరిండు’ అనే క్రియాపదం వాడుక కనబడుతుంది. “వానికి జవ తగ్గుతాంది / దండె యెటో మొగ్గుతాంది” అనే పాదాల్లోనూ తెలంగాణ క్రియా పదాల వాడకం గమనించవచ్చు. జీవభాష తెలంగాణను తన కవిత్వంలో కాళోజీ విరివిగా ప్రయోగించారు. తెలంగాణ భాషను, యాసను అమితంగా ప్రేమించారు. తెలంగాణ భాషలో సాహిత్యం వెలువరించడమే కాకుండా తెలంగాణ భాషకు పెద్దదిక్కుగా నిలబడ్డారు కాళోజీ.