‘మేక్ ఇన్ ఇండియా’ ఎక్కడ?

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ స్వాతంత్య్ర దినోత్సవ ప్రసంగంలో తన ప్రధాన పథకాలన్నింటి గూర్చి ఉత్సాహంగా మాట్లాడారు అయితే మేక్ ఇన్ ఇండియా ప్రస్తావన చేయలేదు. అది ఆయన ప్రధాన పథకం. దేశంలో ఉద్యోగాలు కల్పించేందుకు ముఖ్యమైన చోదకశక్తగా దాన్ని దేశం ముందుంచటం జరిగింది. లోక్‌సభ ఎన్నికలు సమీపిస్తున్న సమయంలో మేక్ ఇన్ ఇండియా పురోగతి ప్రస్తావన చేయకపోవటానికి గల వాస్తవ కారణమేమిటో పరిశీలకులు అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నారు. ఒక ఇటీవలి ఒపీనియన్ పోల్ సర్వే ప్రకారం ఉపాధి కల్పన మోడీ […]

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోడీ స్వాతంత్య్ర దినోత్సవ ప్రసంగంలో తన ప్రధాన పథకాలన్నింటి గూర్చి ఉత్సాహంగా మాట్లాడారు అయితే మేక్ ఇన్ ఇండియా ప్రస్తావన చేయలేదు. అది ఆయన ప్రధాన పథకం. దేశంలో ఉద్యోగాలు కల్పించేందుకు ముఖ్యమైన చోదకశక్తగా దాన్ని దేశం ముందుంచటం జరిగింది. లోక్‌సభ ఎన్నికలు సమీపిస్తున్న సమయంలో మేక్ ఇన్ ఇండియా పురోగతి ప్రస్తావన చేయకపోవటానికి గల వాస్తవ కారణమేమిటో పరిశీలకులు అర్థం చేసుకోలేకపోతున్నారు. ఒక ఇటీవలి ఒపీనియన్ పోల్ సర్వే ప్రకారం ఉపాధి కల్పన మోడీ వైఫల్యాల జాబితాలో అగ్ర భాగాన ఉంది. మేక్ ఇన్ ఇండియా సఫలంగూర్చి ఎకనామిక్ సర్వే, ఇతర ప్రభుత్వ డాక్యుమెంట్లు చెబుతుండగా మోడీ ఎందుకు మౌనం వహించారో విశ్లేషకులు ఆశ్చర్యపోతున్నారు.

జిడిపి వృద్ధి, ఉపాధి కల్పన మధ్య ఒక సమాంతర ధోరణి సహజీవనం చేస్తున్నది. జిడిపి రేటు హెచ్చుగా ఉంటే ఉద్యోగాల కల్పన హెచ్చుగా ఉండాలి. మోడీ నాలుగేళ్ల పాలనలో జిడిపి వృద్ధిరేటు హెచ్చుగా ఉన్నప్పటికీ ఉపాధి మార్కెట్ కుంచించుకపోవటాన్ని దేశం చూస్తున్నది. 201415 నుంచి 201718 కాలంలో జిడిపి వృద్ధి సగటున 7 శాతం ఉంది. అయితే ఉపాధి కల్పనకు ప్రధానమైన వస్తూత్పత్తి (మాన్యుఫాక్చరింగ్) పరిశ్రమ తదనుగుణమైన వృద్ధికి నోచుకోలేదు. 2014 జులై నుంచి 2016 డిసెంబర్ వరకు 6.4 లక్షల ఉద్యోగాలే కల్పించబడినాయి. అంతకు ముందు యుపిఎ ప్రభుత్వంలో 2011 నుంచి 2013 వరకు 12.8 లక్షల ఉద్యోగాలు కల్పించటం జరిగింది.

దేశంలో ఉపాధి స్వరూపం, మాన్యుఫాక్చరింగ్ వ్యవస్థలు ఒక లోపాన్ని చవిచూస్తున్నాయి. భారతదేశంలో అనితయ రంగం పెద్ద ఎత్తున శ్రామికులను వినియోగించుకుంటున్నది. నీతి ఆయోగ్ ప్రకారం దేశంలోని కార్మికుల్లో 83 శాతం స్వయం ఉపాధిపరులు, క్యాజువల్, కాంట్రాక్టు కార్మికులు. వారందరూ అనియత రంగంలోనే ఉన్నారు. టెక్నాలజీ పురోభివృద్ధి, ఆధునిక పరిశ్రమలతో సంఘటిత రంగంలోని పారిశ్రామికవేత్తలు కార్మికులు ఎక్కువగా అవసరముండే పరిశ్రమలవైపు వెళ్లకుండా అధికంగా పెట్టుబడి అవసరమైన లేదా నిపుణ కార్మికులు అవసరమైన పరిశ్రమల వైపు మరలుతున్నారు. శ్రమశక్తిని ఎక్కువగా ఉపయోగించే పరిశ్రమలు అనేకం టెక్నాలజీ వైపు, యాంత్రీకరణ వైపు మరలటంతో ఉపాధి కుదించుకపోతున్నది.

మన దేశంలో నాలుగేళ్ల క్రితం వరకు మొబైల్ ఫోన్ పరిశ్రమలు బహు కొద్దిగా ఉన్నాయి. ఇవాళ 10 కోట్ల మొబైల్ ఫోన్‌లు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి; దేశంలోని డిమాండ్‌లో సగంపైగా నెరవేర్చుతున్నాయి.
మేక్ ఇన్ ఇండియా వైఫల్యానికి వివిధ కారణాలు చూపబడుతున్నాయి. దేశీయంగా పెట్టుబడి కొరవడటం వాటిలో ముఖ్యమైంది. పెద్ద కరెన్సీ నోట్ల రద్దు, జిఎస్‌టి తర్వాత మోడీ వ్యాపార మిత్ర దృక్పథంపట్ల సందిగ్ధం అందుకు ప్రధాన కారణం. నోట్ల రద్దును ఆకస్మికంగా ప్రకటించటం, జిఎస్‌టిలో అనేక ప్రొసీజర్లను పాటించవలసిరావటం అనియత రంగాల్లో పెట్టుబడులకు ప్రధానమైన ఆటంకాలు సృష్టించాయి. అంతేగాక, భూ సేకరణ, కార్మిక చట్టాల సంస్కరణ వంటి వాటిని వెనక్కుపెట్టటం దేశీయ పెట్టుబడిదారులను నిరుత్సాహపరిచింది.

విదేశీ పెట్టుబడి పెరిగినప్పటికీ ఉపాధి కల్పనపై సానుకూల ప్రభావం చూపటంలో అది విఫలమైంది. పెట్టుబడి ఉపాధి కల్పనలో ప్రతిబింబించటానికి మూడు సంవత్సరాలు బహు తక్కువ కాలం. ప్రత్యక్ష పెట్టుబడిలో 85 శాతంపైగా గ్రీన్‌ఫీల్డ్ రంగాల్లో ఉంది. మాన్యుఫాక్చరింగ్ రంగంలో గ్రీన్ ఫీల్డ్ ప్రాజెక్టు నిర్మాణమై ఉత్పత్తి కార్యకలాపాలు ప్రారంభించటానికి కనీసం 23 సంవత్సరాలు పడుతుంది. అందువల్ల ఎఫ్‌డిఐ ప్రాజెక్టుల్లో ఉపాధి కల్పన ఫలితాలు 2018 తర్వాత గాని కనిపించవు.
ఉపాధి కల్పనలో స్టార్టప్ పరిశ్రమల ప్రభావాన్ని ఇప్పుడే అంచనా వేయలేము. వివిధ ప్రోత్సాహకాలతో స్టార్టప్ పాలసీ 2016 నవంబర్‌లో ప్రారంభించబడింది. ఆ పరిశ్రమల్లో అత్యధికం ఇ కామర్స్ వంటి సేవల రంగంలో ఉన్నాయి. బహు కొద్ది మాత్రమే మాన్యుఫాక్చరింగ్ రంగంలో ఉన్నాయి. అందువల్ల ఉపాధి కల్పన పరిమితంగానే ఉంటుంది.

ఉపాధి కల్పన రంగంలో వైఫల్యానికి మరో కారణం ఎగుమతుల్లో మందకొడితనం. ఎగుమతులతో సంబంధమున్న ఉద్యోగాలు అనియత రంగాల్లో ఉపాధి అవకాశాల్లో చాలా ఎక్కువ. భారతదేశ ఎగుమతుల్లో దాదాపు 30 శాతం శ్రమశక్తి ఎక్కువగా అవసరమైన పరిశ్రమల నుంచి జరుగుతున్నాయి. ప్రపంచ మార్కెట్ మందకొడితనం ఎగుమతుల వృద్ధిని తగ్గించింది. ఎగుమతి, దిగుమతి బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా లెక్క ప్రకారం ఎగుమతులతో సంధానమైన ఉద్యోగాల వృద్ధి 1999 2000లో 9 శాతం నుంచి 201213 లో 14.5 శాతానికి పెరిగింది. తర్వాత రెండు సంవత్సరాలు ఎగుమతులు తగ్గినందున ఉద్యోగాలకు దుర్దినాలు వచ్చాయి.

మాన్యుఫాక్చరింగ్ పద్ధతుల్లో పరివర్తనాత్మక మార్పు వచ్చింది. కొన్ని రంగాల్లో వృద్ధి, శ్రామిక శక్తి ఎక్కువ అవసరమైన పరిశ్రమలు మేక్ ఇన్ సఫలతకు దివ్యౌషధాలు కావు. జౌళి, చర్మం, వ్యవసాయాధార పరిశ్రమలు భారతదేశం ప్రపంచ మాన్యుఫాక్చరింగ్ హబ్‌గా ఎదగటానికి తోడ్పడవు; మాన్యుఫాక్చరింగ్ నెట్‌వర్క్‌లో జివిసి (విశ్వ వాల్యూ చెయిన్) విలువను పెంచవు.

సరిహద్దుల ఆవల, తక్కువ వ్యయంతో ఉత్పత్తి జివిసి మాన్యుఫాక్చరింగ్ నెట్‌వర్క్‌కు మేలు చేయగా, అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలోని సంస్థలు ఇతర దేశాల్లో మాన్యుఫాక్చరింగ్ నెట్‌వర్క్ ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి. తమ హైటెక్ పరిజ్ఞానాన్ని వర్ధమాన దేశాల్లోని తక్కువ వేతన శ్రమతో జోడించాయి. దాంతో ఉత్పత్తి ముక్కలుముక్కలై వివిధ దేశాలకు విస్తరించింది. తక్కువ వేతనాలున్న దేశాల్లో విడిభాగాలు, అంతర్భాగాలు ఉత్పత్తి చేస్తూ జివిసి విలువ పెంచుకుంటున్నారు. ఈ కొత్త తరహా ఉత్పత్తి లో ఆగ్నేయ, తూర్పు ఆసియాలు ముఖ్య భాగస్వా ములైనాయి.

ఈ పరుగులో భారత్ వెనుకబడింది. నిపుణ కార్మికులు తగినంతగా లేకపోవటం, ఎగుమతి మౌలిక వసతులు ఆకర్షణీయంగా లేకపోవటం, తక్కువ వడ్డీకి రుణాలు తగినంత లభ్యం కాకపోవటం ఇందుకు ముఖ్య కారణాలు. ఈ ఆర్థిక జాఢ్యాలు మాన్యుఫాక్చరింగ్ ఎగుమతిదారుగా భారతదేశ సామర్థాన్ని మసకబరిచాయి. మాన్యుఫాక్చరింగ్‌లో జివిసి నెట్‌వర్క్‌లో భారత ప్రవేశానికి అవి అవరోధమైనాయి.

అయితే జివిసిలో ప్రధాన భాగస్వాములైన చైనా, థాయిలాండ్, మలేసియా, ఇండోనీషియాల్లో వేతనాల పెరుగుదల భారత్‌కు అవకాశాలు ఆవిష్కరిస్తున్నది. కాని తక్కువ స్థాయి వేతనాలొక్కటే చాలదు. జివిసి మాన్యుఫాక్చరింగ్ నెట్‌వర్క్‌లో భారత్ భాగస్వామి కావటానికి, మేక్ ఇన్ ఇండియా సక్సెస్‌కు టెక్నాలజీ ఆధునికీకరణ, నిపుణ శ్రామిక శక్తి, ఎగుమతులకు మెరుగైన మౌలిక వసతులు అవసరం.